Thứ năm, Ngày 22 Tháng 10 Năm 2021

NGHIÊN CỨU - LLPB

Gửi Email In trang Lưu
KHÔNG GIAN VĂN HÓA CẦN THIẾT CHO VIỆC SÁNG TẠO TÁC PHẨM

24/01/2019 18:02

Một không gian thích hợp cho đời sống văn hoá của con người không thể tự nhiên mà có, mà phải do con người tạo lập nên. Đó trước hết là ngôi nhà ở.

 Mỗi ngôi nhà gắn chặt với đời sống văn hoá của các thành viên sống trong đó. Đời sống văn hoá như cái có nghĩa, ngôi nhà như cái mang nghĩa. Cái có nghĩa cần cái mang nghĩa để tồn tại, vậy nên đời sống văn hoá cần có cái nhà để tồn tại.

 Vậy nên, cá nhân tôi nhận thức rõ rằng: Muốn nâng cao chất lượng sáng tác, phải chăm lo cho ngôi nhà văn hóa của chính mình. Đặc biệt trong lĩnh vực sáng tác THƠ.

 Tôi rất tâm đắc với ý kiến của nhà văn vùng núi Đaghextan – Raxun Gamzatốp: “Ngọn nguồn của văn học là quê hương, là nhân dân nước mình, là tiếng mẹ đẻ. Nhận thức của nhà văn chân chính hôm nay còn vươn ra ngoài giới hạn đất nước mình. Tất cả những cái gì có quan hệ đến con người, đến thế giới đều có thể xúc động trái tim, khối óc nhà thơ”. Đây chính là ngôi nhà văn hóa của người cầm bút. Cần xử dụng khéo léo cả phương tiện dân tộc truyền thống đến những thành tựu mới nhất trên thế giới.

 Tôi bắt đầu viết khá sớm, từ thời còn là sinh viên. Sau khi ra trường may mắn được làm việc trong môi trường sáng tạo VHNT, nên đã tự rút ra vài bài học của sự học hỏi và trải nghiệm.

 Thứ nhất là sự học hỏi:

 Tôi có hai người Thầy là dân tộc Mông, một người sáng tác thơ nơi vùng cao cực Bắc Hà Giang, đó là nhà thơ Hùng Đình Quý. Quan niệm của ông rất bình dị, ông muốn sáng tác cho đồng bào ông, và vấn đề cốt lõi, hướng đến là bằng những sáng tác của mình để vận động bà con người Mông đi theo Đảng, Bác Hồ, học chữ Bác Hồ để đời sống bớt nghèo khổ. Tất thảy mọi sáng tạo của ông từ thơ song ngữ, đến các bài nghiên cứu văn hóa truyền thống đều bắt nguồn từ cách ăn ở, cách cảm, cách nghĩ của đồng bào. Và tôi học ở ông một điều quan trọng, bám sát cơ sở, gần gũi đồng bào, hiểu rõ phong tục tập quán… chừng ấy chưa đủ, cần có tình yêu từ trong tim trong dạ thì mới chuyển tải được tiếng nói ấy.

 Người thứ hai là nhà văn Mã A Lềnh. Tôi gặp ông không nhiều, nhưng may mắn ông coi tôi như con gái nên xuất bản cuốn sách nào ông cũng gửi tặng, vì thế mà tôi có điều kiện đọc và học hỏi ở ông những điều cần thiết. Ngoài những điều chung tôi học được ở cả hai nhà văn, nhà thơ trên, tôi còn học thêm ở nhà văn Mã A Lềnh ở sự hướng ra khu vực, hướng ra toàn quốc, ra thế giới, để khoe vùng đất mà mình đang sống. Khoe cái gì, và được mọi người đón nhận ra sao? Tôi nghĩ đây chính là yếu tố để mỗi cá nhân góp phần trong việc nâng cao chất lượng sáng tạo tác phẩm.

 - Mỗi địa phương đều có một số cây bút là người dân tộc thiểu số; một số cây bút là người Kinh, sống và viết về vùng dân tộc thiểu số.

 + Là người dân tộc thiểu số: Điều thuận lợi nhất là có nguồn mạch văn hóa thiểu số trong người, am hiểu phong tục, tập quán, ngôn ngữ dân tộc, thậm chí cả vốn văn hóa cũng như ngôn ngữ cổ. Rất thuận lợi cho việc viết về chính dân tộc mình. Nhưng trên thực tế (Trừ các nhà văn DTTS được gọi là cây đa, cây đề) số còn lại hay mắc lỗi trong cách chuyển tải. Nhất là sưu tầm và dịch song ngữ, thường xa rời bản gốc, đánh mất cái hay, cái đẹp của nghĩa gốc khi dịch sang tiếng phổ thông. Vì thế chất lượng sáng tạo sẽ không cao.

 + Là người Kinh, sống ở vùng dân tộc thiểu số khi viết về dân tộc thiểu số, dễ rơi vào tình trạng gượng ép, khiên cưỡng. Dùng tư duy của người Kinh áp vào dân tộc khác, hoặc bắt chước cách nói cách cảm, không tới dễ rơi vào tình trạng câu chữ ngô nghê.

 Hạn chế được một số lỗi trên cũng là góp phần nâng cao chất lượng sáng tạo.

 Thứ hai là sự trải nghiệm: Kiến thức cho ta hiểu biết; Kỹ năng cho ta năng lực. Người làm thơ nhất định phải tự trau dồi kiến thức cuộc sống, kiến thức văn hóa, kiến thức lịch sử… bồi bổ cảm xúc, thể dục bộ não bằng cách lao động sáng tạo thường xuyên. Tìm tòi phương pháp sáng tác, tự thể nghiệm, tự đổi mới chắc chắc qua quá trình kiên trì rèn luyện sẽ có năng lực sáng tạo.

 Biên tập viên đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng tác phẩm

 Điều này được rút ra trong quá trình tham gia công tác biên tập, xuất bản hàng năm của một Hội VHNT Tỉnh.

 Nhà thơ Trần Ninh Hồ cho rằng: “Mục đích chính của công tác biên tập là sự mở rộng, sự xã hội hoá những giá trị tư tưởng văn chương” hay nói theo cách thị trường thì đây chính là sự mở rộng thị trường cho những sản phẩm văn chương có giá trị từ một người đến muôn người.

 Làm thơ mà chỉ dùng một thủ pháp nhất định để làm hàng loạt bài giống nhau thì chẳng khác gì công việc thủ công. Người làm thơ cần nhận ra vấn đề này để tự tìm tòi và đổi mới mình. Người biên tập càng cần tỉnh để nhìn ra vấn đề này. Đặc biệt những bài thơ mới, thể loại biểu đạt lạ, chưa được thử thách càng đòi hỏi năng lực thẩm mỹ rất cao của người biên tập. Nhà thơ Vân Long (NXB Hội nhà văn) cũng cho rằng: “Chức trách của người biên tập một mặt là người gác cửa không cho những độc hại ra với công chúng; một mặt lại phải mở của cho những gì được dịp thể nghiệm trước độc giả”.

 Làm tốt công tác biên tập tức là đã góp phần tích cực nâng cao chất lượng tác phẩm khi tới với độc giả và công chúng yêu văn thơ.

 Nói đến thơ ai cũng hiểu thơ là tự cảm, là nỗi lòng, là tức cảnh sinh tình... Nhưng nếu cứ viết theo cảm tính gió mây, trăng sao thì mất tính chiến đấu, hay nói cách khác, mất ý nghĩa của cuộc sống mà thơ đem lại. Người làm thơ cần thâm nhập đời sống cở sở, cảm nhận được sinh khí của thiên nhiên, con người, vùng đất. Hòa nhập với hơi thở cuộc sống; chú ý tới di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, chú ý tới phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số được nghiên cứu sưu tầm và phục dựng. Quan tâm tới hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân…  Người cầm bút nếu hiểu, nắm vững và tận tâm khai thác hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng sáng tạo tác phẩm.

 Đặc biệt khi viết cho trẻ em cần đặt mình vào đời sống của trẻ, hiểu tâm lý trẻ, dùng được ngôn ngữ của các em, biết hài hước khi dùng thủ pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, ví von, miêu tả, kể chuyện… xem xét sự vật hiện tượng và tình cảm dưới lăng kính của trẻ nhỏ. Muốn nâng cao chất lượng viết cho trẻ cũng cần sự gần gũi, hòa đồng và yêu thương con trẻ. Viết vì lợi ích của trẻ nhỏ, quan sát kỹ đời sống, tâm tư tình cảm của các em. Và luôn biết kết hợp cũng như sử dụng tài tình các thủ pháp nghệ thuật.

 Nhân sinh quan của người sáng tác + vốn từ + cảm xúc  trên cơ sở phát hiện và sáng tạo một cách khổ công, nghiêm túc thì sẽ có những bài thơ ưng ý.  Việc tiếp tục tạo môi trường thuận lợi cho hội viên sáng tạo các tác phẩm bằng nhiều hình thức khác nhau như đã thực hiện trong năm 2018 là: Tổ chức đi cơ sở, Mở lớp bồi dưỡng, mở trại sáng tác... Mở thêm lớp bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ chuyên môn và bồi dưỡng năng lực sáng tác; hướng tới sáng tạo theo hướng chuyên nghiệp và chuyên sâu. Chú trọng công tác khơi nguồn, bồi dưỡng nguồn lực trẻ như tiếp tục mở lớp bồi dưỡng sáng tác văn học cho các em học sinh năng khiếu ở các huyện và các em học sinh trường PTDT Nội trú và trường THPT Chuyên tỉnh; Tăng cường công tác truyền thông cho các tác phẩm mới có giá trị.

 Văn học, nghệ thuật đã và đang tiếp tục phát triển. Với dòng mạch chính là yêu nước và nhân văn, gắn bó với dân tộc, phản ánh chân thật cuộc sống; có nhiều tìm tòi về đề tài, phương pháp sáng tác, hình thức diễn đạt. Hiện nay, “Quyền tự do sáng tạo của văn nghệ sĩ được tôn trọng”. Sản phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật ngày càng phong phú, đa dạng, tăng đáng kể về số lượng và bước đầu có chuyển biến về chất lượng; có một số tác phẩm, công trình có giá trị phản ánh lịch sử dân tộc và các cuộc kháng chiến chống xâm lược. Nhiều tư liệu quý trong văn hóa truyền thống được sưu tầm, tư liệu hóa. Ý thức chính trị, trách nhiệm công dân của phần đông văn nghệ sĩ được phát huy. Tiếng nói phản biện xã hội của văn học, nghệ thuật có một số mặt mạnh mẽ hơn trước, phát hiện, cảnh báo, phê phán cái xấu, cái ác, góp phần xây dựng nhân cách, đề cao phẩm giá con người.

 Do hình thái lao động sáng tạo VHNT khá đặc biệt, ngoài việc đào tạo bài bản trường lớp, Văn nghệ sỹ còn phải có lòng say mê cao độ và năng khiếu sáng tác.

 Phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn học có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ, có tác dụng sâu sắc xây dựng con người theo tinh thần Nghị quyết 23 là mục tiêu phấn đấu của những người cầm bút. Trên cơ sở đó, phát huy tiềm năng sáng tạo của các tác giả là việc làm cần thiết. Mỗi cây bút, mỗi gương mặt và từng tác phẩm đều đánh dấu một bước trưởng thành của mỗi người, ghi nhận những thành tựu mà đội ngũ các thế hệ tác giả đã làm được trong 26 năm qua; đồng thời mở ra những trang mới cho mỗi người để từ chính trong tâm thức, tư duy… mỗi tác giả đều phải làm mới mình, lớn lên cùng sự đổi mới của quê hương đất nước, của mùa xuân Dân tộc!

Tuyết Minh

 

Huyền Minh

Tin khác

Nhà sàn - Không gian văn hóa truyền thống của người Tày trắng Quang Bình (25/07/2018 09:15)

Hát cọi là làn điệu dân ca đặc sắc của dân tộc Tày vùng huyện Vị Xuyên (27/03/2018 13:57)

Diện mạo Hà Giang qua các tác phẩm ký văn học (19/01/2017 11:41)

Năm mới, sáng tạo mới (19/01/2017 10:57)

Thơ Việt Nam sau 30 năm đổi mới - Những đóng góp cho văn học đương đại (05/10/2016 11:04)

Đề dẫn hội thảo nâng cao chất lượng giải thưởng Văn học, nghệ thuật Tây Côn Lĩnh tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2015-2020 (09/07/2016 07:21)

Nâng cao chất lượng giải thưởng Văn học nghệ thuật Tây Côn Lĩnh tỉnh Hà Giang trong lĩnh vực Văn học dân gian (09/07/2016 07:17)

Văn học dân tộc thiểu số Hà Giang đã khởi sắc nhưng vẫn còn mảng trống (07/07/2016 10:12)

Trách nhiệm nhân cách của người cầm bút sáng tác Văn học nghệ thuật (07/07/2016 10:10)

Không ngừng lao động sáng tạo - yếu tố quyết định nâng cao chất lượng tác phẩm thi ca (07/07/2016 10:05)

xem tiếp

Nhân vật sự kiện lịch sử

Thơ mới đăng

Văn xuôi mới đăng

Thăm dò ý kiến

Bạn đang tích lũy tài sản gì?
Bất động sản
Tài sản cố định
Tiền gửi ngân hàng
Tiền mặt
Vàng