Thứ năm, Ngày 22 Tháng 10 Năm 2021

NGHIÊN CỨU - LLPB

Gửi Email In trang Lưu
Những cái khó trong công tác phê bình VHNT ở Hà Giang

05/01/2020 16:15

  LTS: Ngày 5.12, tại thành phố Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc), Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học toàn quốc với chủ đề “Vai trò định hướng của phê bình trong hoạt động thực tiễn và sáng tạo văn học, nghệ thuật hiện nay”. Nhà văn Nguyễn Trần Bé, Phó Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Hà Giang tham dự hội thảo với tham luận “Những cái khó trong công tác phê bình văn học, nghệ thuật ở Hà Giang”.

 Tạp chí Văn nghệ Hà Giang trích đăng nội dung chính của bản tham luận, nhằm giúp bạn đọc nhận diện được những nét cơ bản về thực trạng công tác lý luận, phê bình VHNT trên địa bàn tỉnh ta hiện nay.

 ...Thật không vui khi phải nói điều này: Ở Hà Giang hiện nay không có ai hoạt động phê bình văn học, nghệ thuật đúng nghĩa! Số người làm công việc có “dính dáng”, liên quan đến phê bình VHNT cũng rất ít, mặc dù hiện nay trên địa bàn tỉnh có một đội ngũ văn nghệ sỹ khá đông đảo, với 33 hội viên các hội chuyên ngành trung ương và 32 hội viên Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam. Trong số đó có 3 tiến sỹ văn học, hàng chục thạc sỹ ngữ văn và thạc sỹ các chuyên ngành nghệ thuật khác. Hầu hết trong số họ đều làm việc ở các cơ quan nhà nước, các trường học hoặc lĩnh vực chuyên ngành.

 Thực tế cũng có một số tác giả (đa phần là các văn nghệ sỹ) thỉnh thoảng có viết bài liên quan đến thẩm bình tác phẩm VHNT (chủ yếu là các tác phẩm văn học), nhưng chỉ dừng lại ở dạng bài tiểu luận, giới thiệu sách, quảng bá tác phẩm mới… Phần nhiều được thể hiện dưới góc độ người đọc cảm nhận tác phẩm theo cảm tính, hoặc chỉ tập trung vào giới thiệu nội dung, hình thức của tác phẩm một cách chung chung, thiếu hẳn phần “phê bình” mang tính học thuật. Hầu hết những bài viết dạng này đều chưa phải là một tác phẩm phê bình VHNT đúng nghĩa. Chất lượng của các bài viết nhìn chung chưa cao, thường là theo hướng một chiều.

 Trên Tạp chí Văn nghệ Hà Giang thỉnh thoảng mới có bài viết mang tính cảm nhận đối với tác phẩm đơn lẻ; hoặc giới thiệu các tập sách mới in; nhiều khi chỉ là đăng tải lại “lời tựa” của cuốn sách nào đó.

 Sau khi tìm hiểu các yếu tố tác động đến hoạt động phê bình VHNT trong thời gian gần đây, trên cơ sở đánh giá, nhận định một cách khách quan, chúng tôi rút ra mấy nguyên nhân chính dẫn đến sự yếu kém, thiếu hụt này, đó là:

 Thứ nhất, đây là dạng bài khó viết và mất nhiều thời gian. Khó viết, bởi để tiếp cận, phân tích được những cái hay, cái dở của tác phẩm thì đòi hỏi người viết phải thường xuyên cập nhật, tiếp cận (đọc - nghe - xem) các tác phẩm một cách kỹ lưỡng để cảm nhận và thẩm bình sao cho chuẩn xác, bằng cả lý trí và cảm xúc. Muốn làm được điều đó, hẳn nhiên, người viết sẽ mất rất nhiều thời gian!

 Thứ hai, thiếu kiến thức chuyên sâu về chuyên ngành.

Bởi lẽ, để viết được tác phẩm phê bình VHNT đúng và hay, đòi hỏi người viết phải có trình độ tương xứng đối với chuyên ngành mà mình chọn tác phẩm để phê bình - nghĩa là phải thấu hiểu cặn kẽ, chuyên sâu về chuyên ngành đó trên cơ sở học thuật và mỹ học. Chỉ có như vậy bài viết mới có sức thuyết phục người đọc - nhất là người đọc có hiểu biết về chuyên ngành - tạo nên sự tin tưởng và đồng thuận.

 Thứ ba, chưa có một “hệ thống chuẩn giá trị thẩm mỹ” làm cơ sở. Khi viết bài phê bình, các học giả thường e ngại, thậm chí là mất phương hướng, vì họ không biết dựa vào đâu, dựa vào cái gì để “làm chuẩn”. Bởi thế khi viết sẽ dễ bị “loạn chuẩn” - nghĩa là loạn về cách tiếp cận, cảm nhận, bình phẩm đối với tácphẩm được đem ra phê bình khi người viết dựa trên cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau theo chuẩn riêng của mỗi người. Vì vậy cũng không có gì lạ khi cùng một tác phẩm mà có những nhận xét trái ngược nhau

 Thứ tư, thiếu cơ chế khuyến khích các tác giả. Hiện nay chế độ nhuận bút dành cho các tác phẩm phê bình VHNT quá thấp, chưa đủ sức thu hút, khuyến khích và động viên người viết. Bởi, để viết được tác phẩm phê bình, tác giả phải nhọc công nghiên cứu tác phẩm, tìm ra những điểm mấu chốt, những chi tiết, cảnh huống, điểm nhấn “có vấn đề” để phân tích, mổ xẻ; rồi phải tìm tòi câu chữ phù hợp để lý giải, cắt nghĩa các vấn đề mà mình nêu ra sao cho có lý, có tình, có tính “soi sáng”, có sức thuyết phục, có tính hướng dẫn đối với người sáng tác và công chúng thưởng thức.

 Thứ năm, người viết phê bình chưa chuyên nghiệp. Ở Hà Giang hiện nay, đa phần các tác giả liên quan đến lĩnh vực VHNT có thể viết được bài phê bình đều làm việc ở các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp (trong đó có nhiều người giữ cương vị lãnh đạo hoặc phụ trách bộ phận chuyên môn), vì vậy họ bận bịu công việc của cơ quan, không có nhiều thời gian dành cho viết bài. Ở một vài đơn vị, đôi khi thủ trưởng hoặc đồng nghiệp còn thiếu đi sự cảm thông, sẻ chia khi thấy cán bộ, nhân viên, đồng nghiệp ở cơ quan mình mải mê viết bài phê bình văn học, nghệ thuật!

 Trước thực trạng trên, nhận thức được tầm quan trọng của công tác phê bình trong việc thúc đẩy sự phát triển VHNT trên địa bàn tỉnh, những năm qua Hội Văn học, nghệ thuật tỉnh Hà Giang đã có các động thái nhằm tác động đến sự phát triển của hoạt động phê bình, thể hiện trên những mặt sau:

 Một là, cử cán bộ, hội viên của hội tham dự đầy đủ các lớp bồi dưỡng, tập huấn về lý luận, phê bình VHNT do hội đồng lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật hoặc các hội VHNT chuyên ngành trung ương tổ chức. Đến nay đã có hàng chục lượt cán bộ, hội viên trong tỉnh được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về lĩnh vực này. Tiếp đó hội đã tổ chức một số lớp tập huấn tại chỗ về công tác phê bình cho các hội viên, cộng tác viên (do các cán bộ hội đi dự tập huấn ở trung ương về truyền đạt lại).

 Hai là, thường xuyên gặp gỡ, động viên, khuyến khích các hội viên, cộng tác viên có trình độ học vấn cao (tiến sỹ, thạc sỹ) và các hội viên chuyên ngành trung ương đang sống và làm việc tại tỉnh tích cực viết bài phê bình VHNT gửi đăng trên Tạp chí Văn nghệ Hà Giang và các báo chí văn nghệ ở trung ương. Nhưng trên thực tế số người tham gia viết bài phê bình vẫn rất ít!

 Ba là, hội có quy chế trả tiền nhuận bút tăng thêm 15% cho các tác phẩm phê bình VHNT đăng trên Tạp chí Văn nghệ Hà Giang để động viên, khuyến khích, nhưng vì mức nhuận bút chung của tạp chí hiện tại còn thấp, do vậy vẫn chưa đủ sức thu hút người viết  bài về lĩnh vực này (trung bình mỗi bài phê bình đăng trên tạp chí hiện nay được trả nhuận bút chỉ vài trăm ngàn đồng)!

 Bốn là, hằng năm hội đã tổ chức xét chọn, trao thưởng các tác phẩm VHNT xuất sắc đăng trên tạp chí Văn nghệ Hà Giang vào dịp cuối năm để kích thích sự sáng tạo tác phẩm của các văn nghệ sỹ. Trước đó hội đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang ban hành Quy chế xét tặng Giải thưởng Văn học, nghệ thuật của tỉnh (mang tên Giải thưởng Tây Côn Lĩnh, 5 năm trao giải một lần) cho các tác phẩm xuất sắc ở tất cả mọi chuyên ngành. Đến nay đã xét trao giải được 4 lần, theo nhiệm kỳ của hội. Tiếc rằng chưa có một tác phẩm phê bình nào được trao giải thưởng này, vì trên thực tế không có tác phẩm gửi dự xét thưởng!

 siêu tưởng; tự sự, đại tự sự v.v…) mà xu hướng nào, trường phái Để khắc phục những hạn chế nêu trên, theo chúng tôi, thời gian tới Hội đồng Lý luận, phê bình VHNT Trung ương; Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam và các hội chuyên ngành trung ương cần thực hiện tốt các giải pháp sau đây:

 Một, phải xây dựng được “hệ thống chuẩn giá trị thẩm mỹ” để hạn chế và ngăn chặn sự “loạn chuẩn” hiện nay. Vì hiện thời các xu hướng, trường phái, quan niệm sáng tác VHNT đang phát triển hết sức đa dạng, phong phú. Đội ngũ sáng  tác thể hiện tác phẩm của mình theo những quan điểm, nhận thức không giống nhau, bằng nhiều cách thức, thủ pháp nghệ thuật khác nhau (ví như: hiện đại, hậu hiện đại; hiện thực, siêu hiện thực; giả tưởng, thực, siêu hiện thực; giả tưởng, siêu tưởng; tự sự, đại tự sự v.v…) mà xu hướng nào, trường phái nào cũng có những lý lẽ riêng để khẳng định mình hay hơn, đúng hơn, phù hợp hơn! Chính điều đó đã khiến cho người làm công tác lý luận, phê bình VHNT và công chúng thưởng thức khó chọn lựa được lối đi đúng và thống nhất. Vì vậy rất cần phải có “hệ thống chuẩn giá trị thẩm mỹ” để làm “mực thước”.

 Hai, cần làm tốt hơn nữa công tác phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng đội ngũ học giả tham gia lĩnh vực phê bình VHNT theo hướng chuyên  nghiệp hóa. Cần mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng dài hạn về công tác phê bình (thời gian ít nhất phải một tháng/lớp) cho các học giả được tuyển chọn từ các tỉnh, thành phố (thay vì các lớp tập huấn ngắn ngày như hiện nay). Đồng thời phải đưa chuyên ngành lý luận, phê bình VHNT vào các trường học - nhất là cấp đại học, trên đại học về khoa học xã hội và nhân văn - để giảng dạy theo chương trình chính khóa.

 Ba, kiến nghị Chính phủ có chế độ, chính sách đãi ngộ thỏa đáng để động viên, khích lệ đội ngũ viết lý luận, phê bình VHNT trên toàn quốc. Bên cạnh đó cần xây dựng hệ thống giải thưởng dành cho chuyên ngành lý luận phê bình, theo hướng hằng năm tổ chức xét chọn, trao giải thưởng cho các tác phẩm xuất sắc; trao giải cống hiến cho các tác giả có nhiều bài phê bình VHNT được đăng tải; đặc biệt là cần có giải thưởng dành cho các tác giả trẻ viết về lĩnh vực này.

 Bốn, tổ chức nhiều hơn các cuộc hội thảo, tọa đàm, trao đổi nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác phê bình VHNT theo quy mô cụm, khu vực hoặc vùng miền, bằng những hình thức gọn nhẹ, thiết thực để học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau và nâng tầm chất lượng cho các bài viết phê bình.

 Năm, các báo, tạp chí từ trung ương đến địa phương cần có chính sách ưu tiên đăng tải và tăng mức nhuận bút cho các bài lý luận, phê bìhVHNT. Mức nhuận bút tăng thêm phải gấp nhiều lần hiện nay để đủ sức thu hút các cây bút viết về lĩnh vực “khó nhằn” này...

 

 

Nguyễn Trần Bé

Tin khác

Sáng tác văn học về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi trong điều kiện tiếp nối và hội nhập (10/06/2019 15:30)

Quản lý tốt để báo chí phát huy tác dụng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (26/04/2019 15:07)

KHÔNG GIAN VĂN HÓA CẦN THIẾT CHO VIỆC SÁNG TẠO TÁC PHẨM (24/01/2019 18:02)

Nhà sàn - Không gian văn hóa truyền thống của người Tày trắng Quang Bình (25/07/2018 09:15)

Hát cọi là làn điệu dân ca đặc sắc của dân tộc Tày vùng huyện Vị Xuyên (27/03/2018 13:57)

Diện mạo Hà Giang qua các tác phẩm ký văn học (19/01/2017 11:41)

Năm mới, sáng tạo mới (19/01/2017 10:57)

Thơ Việt Nam sau 30 năm đổi mới - Những đóng góp cho văn học đương đại (05/10/2016 11:04)

Đề dẫn hội thảo nâng cao chất lượng giải thưởng Văn học, nghệ thuật Tây Côn Lĩnh tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2015-2020 (09/07/2016 07:21)

Nâng cao chất lượng giải thưởng Văn học nghệ thuật Tây Côn Lĩnh tỉnh Hà Giang trong lĩnh vực Văn học dân gian (09/07/2016 07:17)

xem tiếp

Nhân vật sự kiện lịch sử

Thơ mới đăng

Văn xuôi mới đăng

Thăm dò ý kiến

Bạn đang tích lũy tài sản gì?
Bất động sản
Tài sản cố định
Tiền gửi ngân hàng
Tiền mặt
Vàng